COĞRAFİ YAPI

A. Konumu     :  Gediz, 29 derece 23 dakika doğu boylamı ile 39 derece 5 dakika kuzey paralelinde bulunmaktadır.

Ege bölgesi, İç batı Anadolu Bölümü, Kütahya il merkezine bağlı olan Gediz’in Kuzey doğusunda Kütahya, Güneyinde Uşak illeriyle Kuzeyinde Emet, Batısında Simav ve Şaphane, Doğusunda Altıntaş ilçeleri vardır.Bağlı bulunduğu Kütahya iline  son yol çalışmaları  sonucunda  86 km.   Uşak iline ise 64 Km. uzaklıktadır. 

B. Yer şekilleri    :                                                                 

Gediz Çevresi Yer Şekilleri

Ölçek : 1 / 2. 000. 000

İç Batı Anadolu Bölümünde dağlar, Ege Bölümündeki dağlar gibi blok tektoniği ile oluşmuş dağlar değillerdir. Gediz Yöresine Anadolu’nun önemli yer şekillerinden ikisi olan, Murat Dağı ( 2309 m.) ve Şaphane Dağı ( 2121 m. )  şekillendirmektedir. Bu dağlar 3. Jeolojik zamanın üst devirlerinde yükselmeye uğramış tortul yapılar olup; tektonik kökenli Neojen depresyonlarla birbirlerinden ayrılmışlardır. Yöreyi 700 – 800 m yükseltiye sahip bir plato  alanı  olarak  düşünürsek,  Murat  ve  Şaphane   dağları   dışında   birbirinden   bağımsız                                            

1000 metre civarında pek çok tepenin varlığı dikkati çeker. Bu durum sırt alanların yoğunluğunu beraberinde getirmiş olup, yörenin yer şekillerinin çok engebeli, arızalı bir yapı olmasını sağlamıştır.             

             C. İklimi       : İklimi şekillendiren etmenler, denizden uzaklık ve yükseltidir. Denizden oldukça uzak oluşundan iklim karakterinin karsal olduğu söylenebilir. Ancak yükseltisinin çevresine göre alçak olması, kısa mesafede iklim özelliklerinde  farklılıklar ortaya çıkmasını sağlamıştır.

            Yıllık ortalama sıcaklık değeri 12.4 santigrattır. Temmuz ayı sıcaklık ortalaması 23.1 santigrat; Ocak ayı ortalaması ise 2,1 santigrattır. Günlük sıcaklıkların 30 santigradın üstüne çıktığı gün sayısı ortalama 56, sıfırın altındaki gün sayısı ise 48’dir. İlçemizde en düşük sıcaklık ( -15 ) santigrat ile 21.01.1974’ de , en yüksek sıcaklık ise (38.9) santigrat ile 07.07.1980’ de ölçülmüştür.

            Gediz daha çok batı ve kuzeybatıdan gelen alçak basınç merkezlerine bağlı cephe sistemlerinin etkisi altında iken Kuzey sektörlü rüzgarların hakimiyeti kendini hissettirir.

             Yağış rejimi itibariyle İç Anadolu’nun az yağışlı karasal iklimi ile Akdeniz yağış rejimi arasında bir özellik gösterir.Yağış rejiminde dikkati çeken bir özellikte yıllara göre salınımlar yapmasıdır. Kar yağışlı gün sayısı çevresine göre düşüktür. En fazla yağış kış ve ilkbahar aylarında düşerken yazlar kurak geçmektedir. Yıllık yağış miktarı ortalama           595 mm.’dir. En fazla yağış 27.12.1981 yılında 205 mm. olarak ölçülmüştür .

Murat ve Şaphane dağlarının varlığı yörede oroğrafik yağış şeklinin oluşmasına imkan vermektedir.Yağış miktarının yüksek olmasında bu durumun payı olduğunu söyleyebiliriz..

D. Doğal Bitki Örtüsü :

Doğal bitki örtüsü yükseltilere ve bakı özelliklerine göre şekillenmektedir. Yükseltinin 1000 m. nin altında kalan engebeli alanlar meşe ağaçlarının fazlaca bulunduğu bozkırlardır. Bu bozkırlarda papatya, çiğdem, menekşe, sığır kuyruğu, çoban yastığı, gelincik, geven, kekik, çakır dikeni, yavşan otu, çayır püskülü vb. bitkiler vardır.

1000 m nin üzerindeki alanlar  ise özellikle Murat Dağı sahası ve dağların kuzey kesimleri  yarı nemli ormanlarla kaplıdır. 1000m. – 1500 m ler arsında meşe ormanları yaygın iken  1500 m. – ile 2000 m. arasında ve dağların kuzey yamaçlarında kara çam alanları daha yoğundur. Şaphane dağında bu ağaçlara ilaveten ardıç ağaçlarına rastlanmaktadır.

 Akarsu boylarında ise kavak ve söğüt familyaları hakim iken; Orman altı bitki örtüsü grubunda pek az orman gülü, ballı baba bitkisi, pırnal, yabani korunga, yabani zambak vb. bitkiler görülmektedir.

 E. Akarsuları               :

Yöredeki dağlık alanlar Türkiye hidroğrafyasını şekillendiren bir özelliğe sahiptirler. Murat dağı ve Şaphane dağı birer su bölümü çizgisi olup Karadeniz, Ege ve Marmara denizine kaynak oluştururlar. Murat dağı Büyük Menderes, Gediz ve Sakarya nehirlerinin havzalarını beslerken, Şaphane dağı da Gediz ve Susurluk nehirlerinin havzalarının yukarı çığırlarını oluşturmaktadır.

Şehrin Kuzey kesimlerinden doğan Gediz çayı, Murat Dağındaki yüzden fazla pınarların toplanması ile ortaya çıkan, çokrağan suyu ile birleşen Murat çayına abide altlarında, Şaphane dağından kopup gelen, Ilıcasu kaplıcalarının da sularını toplayan Hamam Su deresi birleşerek Gediz nehrinin temeli yörede atılmış olur. Yaz kuraklığı bu akarsuların yazın pek çoğunun kurumasına neden olurken kış ve ilk bahar aylarında seviyeleri artmaktadır.

Murat çayının üzerinde “Gümele Göleti” yapılmıştır. Ancak yöredeki diğer dere ve çaylardan kırsal kesim çiftçilerinin yöresel imkanları doğrultusunda sulamada faydalanılmaktadır.

F. Toprak Şartları    :

Yörede hakim topraklar kahverengi topraklar ve kahverengi orman topraklarıdır. Kahverengi topraklar kısmen daha fazla arazi eğimine sahip olmaları hasebiyle Kahverengi orman topraklarına nazaran incedirler. Bunlar bazaltlar üzerine tekabül etmişlerdir. Kahve rengi orman toprakları saha olarak daha geniş alan kaplarlar. Her iki toprak çeşidinin de organik madde miktarı düşüktür.

 Yörede kaliş arazilere de rastlanır. Toprakların özellikle alt tabakaları fazla killidir. Bu durum yörede heyelan yer yer heyelan yaşanmasını kaçınılmaz kılmıştır. Özellikle yörede yaşanan depremler, tarla açma ve yol yapım çalışmaları bu durumu tetiklemektedir. Yağışın fazla olduğu  kış aylarında, Abide, Aksaklar, Gölcük, Ilıcasu mevkilerinde heyelan olaylarına rastlanmaktadır.

 Yörenin kuzey kesimlerinde  rendzina topraklar vardır. Bu toprakların taneleri küçük, renkleri beyaz ve açıktır. Murat ve Şaphane dağı toprakları da dahil bu topraklar genelde kireç içerseler de bir miktar demiroksit barındırırlar. Aynı zamanda kumlu killi ve az miktarda da humusludurlar.

 Sözü edilen topraklar hafif meyilli, sığ, orta erozyonlu olup, ikinci sınıf tarım alanı olarak kullanılmaktadırlar.

 Gediz çayı ve Murat çayının yerleştiği sahalar ise kum oranı yüksek alüviyal topraklar olup 2.sınıf kullanım kabiliyetinde, orta derecede korunma gerektirirler. Bu toprakların büyük bölümü sulu tarım olarak kullanılmaktadır.

 Yöredeki tüm toprak çeşitlerinin ortak özelliği nem oranının azlığıdır.

G. Depremler            : Gediz Yöresi 3. Jeolojik zamanın ikinci yarısında yükselmeye uğramış denç bir arazidir. Zeminin sert tortullardan oluşması, bu dönemde ve 4. Jeolojik zamanın ilk yarısında sıkışma sonucundaki alçalma ve yükselmelerle birbirinden bağımsız pek çok küçük fayların oluşmasını sağlamıştır. Bu fay alanlarının varlığı Gediz Yöresini Türkiye’nin en önemli deprem bölgeleri arasına dahil etmiştir.  En son büyük deprem 28.03.1970’de meydana gelmiş 1100 kişi hayatını kaybetmiş, 1200 kişi yaralanmış, 15 000  ev yıkılmış ve yaklaşık 30 ar yıllık periyotları takip etmektedir. Son deprem sonrası Bakanlar Kurulunun 05.08.1970 gün ve 7 – 1164 sayılı kararı Gediz’ in yerleşim yeri bu günkü yerine taşınmıştır.

Tarihçe

            Antik Adı Kadoi olan Gediz, Frigler döneminde Kodis, Makedonyalı İskender zamanında Kadus, Roma döneminde Kadi adlarını almış kendi adına sikkeler basılmıştır.
            Muratdağı ile özdeşleşen Gediz dağın geçit verdiği tek yer olarak önemini hep korumuştur. Selçuklu ve Germiyanlı dönemlerinde sancak olarak yönetilmiş 1429 da Osmanlı yönetimine geçmiştir. 1911 deki yangında tamamen yanmış, aynı yerde tekrar kurulmuştur.
            22 Ağustos 1920 den sonra birçok işgal ve yıkım gören şehir, düşman işgalinden 1 Eylül 1922 de kurtulmuştur. 28 Mart 1970 de geçirdiği depremde oturulamayacak duruma gelen ilçe merkezi deprem sonrası bugünkü yerinde yeniden kurulmuştur.

İdari Yapı ve Nüfus

            2000 Yılı Genel Nüfus Sayımı resmi olmayan geçici sonuçlara göre, İlçe nüfusu 95.869 dur. Nüfusun 27.503' ü İlçe merkezinde, 68.366' sı ise, belde ve köylerde yaşamaktadır. İlçe merkezinde 9 mahalle olup, ayrıca 51 köy, 14 belde ve 36 mahalle ve köy bağlısı bulunmaktadır.

Ekonomik ve Sosyal Yapı

            İlçe Ekonomisi tarıma dayalı iken, 1970 depreminden sonra yurtdışına giden işçilerin ve halkın katkıları ile çok ortaklı şirketler kurulmuştur. Bu şirketler; başta iplik, tekstil, mobilya, antimuan, madenleri, plastik boru; ambalaj malzemeleri, pamuk ve kendir ipliği, mermer ve tuğla üretmekte ayrıca linyit kömürü üretimi yapılmakta ve bu işletmelerde yaklaşık olarak 1700 işçi istihdam edilmektedir.

         İlçemizde KOBİ düzeyinde 30 civarında işletme bulunmaktadır. Toplam üye sayımız 485 olup bunların dağılımı; 141 Adedi Limited, 67 Adedi Anonim, 216 adedi Şahıs ve 61 Adedi Kooperatif şeklindedir. Kurulu buluna şirketlerin tamamı halk ortaklığı olup hiçbir kamu yatırımı mevcut değildir. Bu şirketlerden en büyüğü Gimsan Gediz İplik ve Mensucat Sanayi A.Ş. Borsa işlem görmektedir.

         Bunun yanı sıra Kocadağlar Mobilya San AŞ, Soylu İplik San. AŞ. Direk olarak Gediz Ambalaj San. AŞ.’de dolaylı olarak ihracat yapmaktadır. Buna paralel olarak alt yapı çalışmaları tamamlanan ve sadece elektrik ihalesi ve temiz su ihalesi kalan İlçe Tipi Organize Sanayi Bölgemiz tamamlandığında 22 adet 7.500, 17 adet 15.000, 5 adet 30.000, 4 adet 30.000 üzeri ve 3 adet sosyal tesis ve yeşil alan parseli ile toplam 51 parsel arazi yatırımcımızın hizmetine sunulacaktır.

            İlçe halkı geçimini önemli ölçüde tarım ve hayvancılıktan sağlamaktadır. Hububat, sebze ile sanayi bitkilerinden kendir ve pancar yetiştirilmektedir.
            İlçede Hayvancılıkta önemli bir yere sahiptir. 13.000 adet büyükbaş hayvan varlığının 8.250'si melez, 4.378'i kültür ırkı, 939 adedi ise yerli ırk hayvanlardan oluşmaktadır.
            İlçemizin diğer gelir kaynakları olarak linyit kömürü, nakliyecilik, yurtdışında bulunan İlçe halkının döviz girdisi, konfeksiyon işleri, küçük ölçekli dokuma tezgahları, meyvecilik (vişne ve elma) Orman emvali gibi İlçemizin diğer gelir kaynakları bulunmaktadır.

Eğitim ve Sağlık

             İlçe Genelinde 1 Yüksek Okul, 10 lise ve dengi okul, 47 ilköğretim okulu olmak üzere toplam 58 eğitim kurumu mevcut olup, 9572 öğrenci, 279 öğretmen ile eğitim öğretim faaliyetleri sürdürülmektedir.

Kültür,Turizm ve Spor

             Kültür Varlıkları olarak İlçenin Eskigediz Beldesinde tarihi hamam, su kemeri ve köprü bulunmaktadır. Yine Abide Köyünde Abide Şehitliği adı altında şehitlik bulunmaktadır.
            Gediz İlçesinde Merkez Belediyesine ait Ilıca Kaplıcası ile Turizm Bakanlığına ait Murat Dağı Kaplıcaları bulunmaktadır. Ilıca Kaplıcasından dört mevsim, Murat Dağı kaplıcasından yaz sezonunda yararlanılmaktadır. Yine Murat Dağı'nda Kızılay'a ait dinlenme ve gençlik kampı bulunmaktadır.

            İlçede şehir stadı, semt spor sahası, halı saha, Eskigediz spor sahası ve Yeşilçay futbol sahası olmak üzere dört adet tel örgü ihatalı spor sahası ve 250 kişilik bir adet kapalı spor salonu bulunmaktadır. Gediz İlçesini 1.Amatör kümede 9 takım, 2'nci amatör kümede ise 6 takım temsil etmektedir. 15 klüpte toplam 715 lisanslı oyuncu mevcuttur.

Altyapı ve Ulaşım

            İlçe Merkezi Kütahya-Uşak-İzmir karayolu güzergahında bir transit merkezidir. Kütahya İl merkezine 98 Km.dir. Bu yolun tamamı asfaltla kaplıdır. İlçenin altyapı sorunu bulunmamaktadır. Kasaba ve köylerinin 30 adedinin yolu asfalt kaplama olup, 21'inin stabile kaplamadır. 16 adet köyde kanalizasyon olup, 35 köyde kanalizasyon bulunmamaktadır. Ayrıca köylerin tamamında içme suyu mevcuttur.
 

KAYNAKÇA :

Mustafa TOKYAY Gediz MNA Lisesi Coğrafya Öğrt

İsmail KARAOĞLAN Gediz İmam Hatip Lisesi Coğrafya Öğrt