|
Anayasamızın ilkelerinden birisi de Türkiye Cumhuriyeti Devleti sosyal bir devlet olmasıdır. Bu genel prensibin gereği olarak Anayasanın 61.maddesinin 2’nci fıkrası, devlete ; sakatların korunmalarını ve toplum hayatına kaynaşma yönüyle ve intibaklarının sağlanması açısından gerekli tedbirleri alma görevi vermektedir. Özürlü vatandaşların , içinde bulunduğu zor şartların giderilmesine bir yerde vergi avantajı sağlamak suretiyle ekonomik katkıda bulunarak ve özürlüler ile özürlü olmayanlar arasındaki rekabet eşitsizliğini gidermek amacıyla öteden beri vergi hukukunda çeşitli düzenlemeler yer almıştır. Bunlardan birisi de özürlü ücretlilerin gelir vergisi matrahlarının hesaplanmasında dikkate alınan sakatlık indirimi uygulamasıdır. 4369 sayılı Kanunla 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununda yapılan değişikliklerle, sakatlık indiriminin kapsamı genişletilmiş , sakatlık indiriminden yararlananların içinde; hizmet erbabının bakmakla yükümlü olduğu özürlü kişiler ile basit usulde vergilenen bazı esnaf ve sanatkarlar da dahil edilmiştir. Maliye Bakanlığının , Gelir Vergisi Kanununda sakatlık indirimi ile ilgili 31 ve 89. Maddelerini açıklayan ve yorumlayan sakatlık indirimi hakkındaki Genel tebliği 24.2.1999 tarihli resmi gazetede yayımlanmıştır. Bu Genel Tebliğ ile yapılan belirlemelere ve son düzenlemelere göre , Sakatlık indirimi ; - Özürlü hizmet erbabına , - Özürlü hizmet erbabı ile bakmakla yükümlü olduğu özürlü kişi bulunan hizmet erbabına, - Özürlü serbest meslek erbabı ile bakmakla yükümlü olduğu özürlü kişi bulunan serbest meslek erbabına, - Basit usulde vergilendirilenlerden , tüccar ve ücretli duruma girmeksizin, imalat, tamirat ve küçük sanat işleri ile uğraşan (ilk madde ve yardımcı malzeme müşteriye ait olarak faaliyet gösteren küçük sanat erbabı özürlülere, tatbik olunacaktır. Konu ile ilgili Maliye Bakanlığı anılan tebliğ ve genelgelerine göre; Sakatlık indiriminden yararlanmak isteyenlerin sakatlıklarını da belirtmek suretiyle ve bir dilekçe ve aşağıda belirtilen belgelerle birlikte ; - İllerde Defterdarlık Gelir Müdürlüğüne , - Bağımsız Vergi Dairesi bulunan ilçelerde Vergi Dairesi Müdürlüğüne , - Diğer ilçelerde Malmüdürlüğüne, Başvuruda bulunması sakatlık indiriminden yararlanmanın ilk koşuludur. Sakatlık indiriminden yararlanmak isteyenlerin anılan dairelere verdikleri dilekçeleri ekinde aşağıdaki belgeleri de eklemeleri ve anılan daireye sunmaları gerekmektedir. Özürlü hizmet erbabı için ; a) Özürlü hizmet erbabı , çalıştığı işyerinden alacağı ve ücretle çalıştığı ve hizmet erbabı olduğunu gösteriri belge , b) Nüfus cüzdanı örneği ile birlikte üç adet fotoğraf. Hizmet erbabının bakmakla yükümlü olduğu özürlü kişiler için ; a) Ücretlinin çalıştığı işyerinden alacağı hizmet erbabı olduğunu gösterir belge, b) Özürlü kişilerin nüfus cüzdanı örneği ve üç adet fotoğrafı , c) Özürlü kişiye bakmakla yükümlü olunduğunu gösteren belge. Özürlü serbest meslek erbabı için ; a) Vergi kimlik numarasını gösteren belge , b) Nüfus cüzdanı örneği ve üç adet fotoğraf. Serbest Meslek erbabının bakmakla yükümlü olduğu özürlü kişiler için; a) Serbest meslek erbabının vergi kimlik numarasını gösteren belge b) Özürlü kişilerin nüfus cüzdanı örneği ve üç adet fotoğrafı c) Özürlü kişiye bakmakla yükümlü olunduğunu gösteren belge Sakatlık indiriminden yararlanma hakkına sahip basit usulde vergilendirilen özürlüler için; a) Vergi kimlik numarasını gösteren belge b) Nüfus cüzdanı örneği ve üç adet fotoğraf Defterdarlık Genel Müdürlükleri, Vergi Dairesi Müdürlükleri ve Malmüdürlükleri kendilerine başvuran özürlülerin kişisel bilgilerini, konuya ilişkin bir rapor formuna yazacaklar ve bu formları bir yazıya ekleyerek , özürlüleri yetkili sağlık kurulundan en yakınına sevk edeceklerdir. Yetkili sağlık kuruluşunca verilecek raporlar ilgili müdürlüklerce Maliye Bakanlığı Gelirler Genel Müdürlüğünde oluşturulan Merkez Sağlık Kuruluna gönderilecektir. Maliye Bakanlığı Merkez Sağlık Kurulu , sağlık kuruluşları tarafından düzenlenen raporları inceleyerek, başvuru sahibinin çalışma gücünün ne kadarını kaybettiğine karar verecektir. Bu şekilde sakatlık dereceleri belli olanlara ilişkin raporlar, ücretlilerde işverenine, diğerlerinde kendilerine verilmek üzere ilgili Defterdarlığa gönderilecektir. Sakatlık indiriminden yararlanmaya hak kazanabilme için uyulması gerekli usul düzenlemeleri bu şekildedir. Sakatlık indiriminin uygulaması;Özürlü vergi yükümlülerinden , vergi yasaları kapsamında geçerli sakatlık durumu raporla tespit ettiren ve derecelendiren kişilerle ilgili sakatlık indirimi uygulaması da şöyle olmaktadır. Ücretlilerde sakatlık indirimi uygulamasıÖzürlü Hizmet Erbabı ile Bakmakla Yükümlü Olduğu Özürlü Kişi Bulunan Hizmet Erbabına ilişkin uygulamada, Maliye Bakanlığı Merkez Sağlık Kurulunca tespit edilen çalışma gücü kayıp oranının asgari olarak ; n % 80’ini kaybetmiş bulunan hizmet erbabı birinci derece, n % 60’ını kaybetmiş bulunan hizmet erbabı ikinci derece , n % 40’ını kaybetmiş bulunan hizmet erbabı üçüncü derece, sakat sayılacaklar ve buna göre 193 S. GVK nunda zikr olunan sakatlık indiriminden yararlanacaklardır. Sakatlık indirimin Birinci derece sakatlar için , o yörede uygulanan özel indirim tutarının sekiz katı, n İkinci derece sakatlar için , o yörede uygulanan özel indirim tutarının dört katı, n Üçüncü derece sakatlar için , o yörede uygulanan özel indirim tutarının iki katı , olarak uygulanacaktır. Sakatlık indiriminden yararlanacak birden fazla kişinin bulunması halinde , bu hesaplama her biri için ayrı ayrı yapılacak ve indirim uygulamasında toplu olarak dikkate alınacaktır. Ücretlilerin 2001 yılı Özel indirim tutarları ise; - günlük, 730.000,- TL. , - aylık 21.900.000,-TL. , - ve yıllık 262.800.000,- TL., dir. Ancak bu tutarlar, Adıyaman, Batman, Bingöl, Bitlis, Diyarbakır, Elazığ, Hakkari, Mardin, Muş, Siirt, Şırnak, Tunceli ve Van illerinde günlük 1.020.000,-TL, aylık 30.600.000,- TL., ve yıllık 367.200.000,-TL’dir. Bu hesaplamaya göre birinci derece sakat bir kişi , aylık ücretinin vergilendirilmesinde 175.200.000,- Lira, eğer bu kişi ayrıca saydığımız illerden birinde, örneğin Diyarbakır’da çalışıyorsa aylık ücretinin 244.800.000,- Lirası vergiden müstesna olacak ve vergi dışı bırakılacaktır. Bu şekilde hesaplanan sakatlık indirimi aylık tutarının, hizmet erbabının aylık ücreti vergilendirilirken, stopaj gelir vergisi hesabına esas matrahından indirilmesi ve sakatlık indiriminin stopaj gelir vergisi hesabına tabi tutulmaması gerekmektedir. Özürlü olarak çalışan bir hizmet erbabı ile, hizmet erbabının bakmakla yükümlü olduğu özürlü aile efradı bulunan hizmet erbabı, ücret gelirlerinden sakatlık indiriminden ayrı olarak , meblağı yukarıda belirtilen özel indirim tutarından ve Gelir Vergisi yasası ile sair ilgi mevzuatlardan doğan indirimlerden de ayrıca yararlanacaktır. Serbest meslek erbabı ile basit usulde mükellef olanlar da uygulamaÖzürlü serbest meslek erbabı ile gelir vergisi mükellefi serbest meslek erbabının aile bireyleri içinde bakmakla yükümlü olduğu özürlü kişi bulunması söz konusu ise, yukarıda bölümde belirtilen şekilde hesaplanan sakatlık indiriminin bir yıllık tutarı, serbest meslek erbabının o yıl için beyan edeceği serbest meslek kazancından indirim olarak düşülecektir. İndirimden yararlanma hakkına sahip basit usulde vergilendirilen özürlülere uygulanacak sakatlık indiriminin yıllık tutarı ise, vergi tarhına esas kazançlarından indirilecektir. Sakatlık İndirimi, sakatlık indiriminden yararlanmaya hak kazanmış vergi mükellefi tarafından beyan olunacak; - Serbest meslek kazancı veya basit usulde vergilenen kazanç tutarı ile sınırlı olup, - Beyan olunan serbest meslek veya basit usulde tespit olunan ticari kazancın sakatlık indiriminden az olması halinde , - Beyan olunan serbest meslek veya basit usulde tespit olunmuş ticari ve kazancı aşan bakiye indirim tutarı daha sonraki yıla ve yıllara devredilmeyecektir.
Mustafa DönmezGediz Ticaret ve Sanayi Odası Yönetim Kurulu Başkanı
|