GEDİZ TİCARET VE SANAYİ ODASI
BÜLTEN NO : 2004 / 5
BİLGİ EDİNME HAKKI VE BU HAKKIN KULLANIMI
Yasanın yürürlük tarihi,..: Bilgi Edinme Yasası 22 Ekim 2003 tarihli Resmi Gazetenin nüshasında yayımlanmış olup, anılan yasa hükümleri ve özellikler anılan yasanın 32'nci maddesi ile yasanın yayım tarihi oları 22.10.2003 tarihinden altı avlı sürenin sonu olan 22 Nisan 2004 tarihi yasanın Yürürlük tarihi olarak kabul edilmiştir.
Yasanın amacı ; Yasanın l.ci maddesinde "... demokratik ve şeffaf yönetimin gereği olan eşitlik, tarafsızlık ve açıklık ilkelerine uygun olarak kişilerin bilgi edinme hakkını kullanmalarına ilişkin esas ve usulleri düzenlemektir...." Şeklinde tanımlanmıştır.
Yasanın kapsamı ; 2.ci maddede "... kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının faaliyetlerinde uygulanır. 1.11.1984 tarihli ve 3071 sayılı Dilekçe Hakkının Kullanılmasına Dair Kanun hükümleri saklıdır...." Şeklinde tanımlanmıştır.
Bilgi edinme hakkı yasanın 4.cü maddesinde "... Herkes bilgi edinme hakkına sahiptir. Türkiye'de ikamet eden yabancılar ile Türkiye'de faaliyette bulunan yabancı tüzel kişiler, isteyecekleri bilgi kendileriyle veya faaliyet alanlarıyla ilgili olmak kaydıyla ve karşılıklılık ilkesi çerçevesinde, bu Kanun hükümlerinden yararlanırlar.Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelerden doğan hak ve yükümlülükleri saklıdır. Şeklinde tanımlanmış olup taleple bağlılık ilkesi içinde Bilgi Edinme Yasası hükümlerinden yararlanmaları söz konusudur.
Bilgi verme yükümlülüğü ile ilgili olarak yasanın 5.ci maddesindeki "...Kurum ve kuruluşlar, bu Kanunda yer alan istisnalar dışındaki her türlü bilgi veya belgeyi başvuranların yararlanmasına sunmak ve bilgi edinme başvurularını etkin, süratli ve doğru sonuçlandırmak üzere, gerekli idari ve teknik tedbirleri almakta yükümlüdürler.Bu Kanun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren diğer kanunların bu Kanuna aykırı hükümleri uygulanmaz..." hükmü ile Emredici hüküm ile düzenleme altına alınmıştır.
Bilgi edinme başvurusu, başvuru sahibinin adı ve soyadı, imzası, oturma yeri veya iş adresini, başvuru sahibi tüzel kişi ise tüzel kişinin unvanı ve adresi ile yetkili kişinin imzasını ve yetki belgesini içeren dilekçe ile istenen bilgi veya belgenin bulunduğu kurum veya kuruluşa yapılacaktır.
Bu başvuru, kişinin kimliğinin ve imzasının veya yazının kimden neşet ettiğinin tespitine yarayacak başka bilgilerin yasal olarak belirlenebilir olması kaydıyla elektronik ortamda veya diğer iletişini araçlarıyla da yapılabilecektir.
Bilgi edinme yasası kapsamında başvuru konusu ; Yasanın 6.cı maddesinde "... Bilgi edinme başvurusu, başvuru sahibinin adı ve soyadı, imzası, oturma yeri veya iş adresini, başvuru sahibi tüzel kişi ise tüzel kişinin unvanı ve adresi ile yetkili kişinin imzasını ve yetki belgesini içeren dilekçe ile istenen bilgi veya belgenin bulunduğu kurum veya kuruluşa yapılır. Bu başvuru, kişinin kimliğinin ve imzasının veya yazının kimden neşet ettiğinin tespitine yarayacak başka bilgilerin yasal olarak belirlenebilir olması kaydıyla elektronik ortamda veya diğer iletişim araçlarıyla da yapılabilir.Dilekçede, istenen bilgi veya belgeler açıkça belirtilir...." Hükmüne yer verilmiş ve 7.ci madde de "... İstenecek bilgi veya belgenin niteliği; Bilgi edinme başvurusu, başvurulan kurum ve kuruluşların ellerinde bulunan veya görevleri gereği bulunması gereken bilgi veya belgelere ilişkin olmalıdır. Kurum ve kuruluşlar, ayrı veya özel bir çalışma, araştırma, inceleme yada analiz neticesinde oluşturulabilecek türden bir bilgi veya belge için yapılacak başvurulara olumsuz cevap verebilirler.İstenen bilgi veya belge, başvurulan kurum ve kuruluştan başka bir yerde bulunuyorsa, başvuru dilekçesi bu kurum ve kuruluşa gönderilir ve durum ilgiliye yazılı olarak bildirilir...." Şeklinde düzenlenmiştir.
Diğer bir anlatımla , Bilgi edinme başvurusu, başvurulan kurum ve kuruluşların ellerinde bulunan veya görevleri gereği bulunması gereken bilgi ve belgelere ilişkin olmak kaydıyla kurum ve kuruluşlar yasal düzenleme gereği olarak kendisine başvuruda bulunanlara istenen bilgi ile ve konu ile ilgili belgenin onaylı bir kopyasını vermekle yükümlüdürler. Bilgi ve belgenin niteliği gereği kopyasının verilmesinin mümkün olmadığı veya kopya çıkarılmasının aslına zarar vereceği hallerde, kurum ve kuruluşlar ilgilinin; yazılı veya basılı belgeler için, söz konusu belgenin aslım incelemesi ve not alabilmesini, ses kaydı şeklindeki bilgi veya belgelerde bunları dinleyebilmesini, görüntü kavdı seklindeki bilgi veya belgelerde bunları izleyebilmesini sağlamakla yükümlüdürler.
Bilgi veya belgenin yukarıda belirtilenlerden farklı bir şekilde elde edilmesi mümkün ise belgeye zarar vermemek koşuluyla bu olanak sağlanacaktır. Eğer İstenen bilgi ve belge, başvurulan kürüm ve kuruluştan başka bir yerde bulunuyorsa, başvuru dilekçesi bu kurum ve kuruluşlara gönderilecek ve durum ilgiliye yazılı olarak bildirilecektir. Ancak, Kurum ve kuruluşlar ayrı veya özel bir çalışma, araştırma, inceleme yada analiz neticesinde oluşturulabilecek türden olan bir bilgi veya belge istemleri için yapılacak başvurulara olumsuz cevap verme haklan söz konusudur. Başvurunun yapıldığı kurum ve kuruluş, erişimine olanak sağladığı bilgi veya belgeler için başvuru sahibinin erişimin gerektirdiği maliyet tutan kadar bir ücreti bütçeye gelir kaydedilmek üzere tahsiline imkan verilmiştir.
Kurum ve kuruluşlar, başvuru üzerine istenen bilgi veya belgeye erişimi için süre söz konusudur ve bu süre on beş iş günü olarak belirlenmiştir. Bu nedenle kurum ve kuruluşlar 15 gün içinde içerisinde talebin gereğini yerine getirme yükümü altındadırlar. Ancak istenen bilgi veva belgenin, başvurulan kurum ve kuruluş içindeki başka bir birimden sağlanması; başvuru ile ilgili olarak bir başka kurum veya kuruluşun görüşünün alınmasının gerekmesi veya başvuru içeriğinin birden fazla kurum ve kuruluşu ilgilendirmesi durumlarında süre uzatılmış olup , bilgi veya belgeye erişim otuz iş günü için de sağlanması söz konusudur. Süre uzaması halinin ve gerekçesinin bilgi edinme hakkı kapsamında başvuru sahibine yazılı olarak ve on beş iş günlük sürenin bitiminden önce bildirilmesi gerekmektedir. Kurum ve kuruluşlarca bilgi ve belgelere temini için ücret alınması kararlaştırılmış ise , bu ücretin başvuru sahibine bildirilmesiyle bu ücret ödeninceye kadar süre işlemeyecek ve cevap süresi olan on beş iş günlük süre ücret ödeninceye kadar durmuş olacaktır. Ancak bu süre 15 gündür. Başvuru sahibi on beş iş günü içinde ücreti ödememiş olursa bu durumda başvuru sahibinin talebinden feragat etmiş olacağı ve talebinden vazgeçmiş sayılacağı sonucu meydana gelecektir.
Kurum ve kuruluşlar, bilgi edinme başvurularıyla ilgili cevaplarım yazılı olarak veya elektronik ortamda başvuru sahibine bildireceklerdir. Başvurunun reddedilmesi halinde bu kararın gerekçesi ve buna karşı başvuru yolları, başvuru sahibine bildirilecektir.
Yayımlanmış veya kamuya açıklanmış bilgi veya belgeler ile ilgili olarak "... Kurum ve kuruluşlarca yayımlanmış veya yayın, broşür, ilân ve benzeri yollarla kamuya açıklanmış bilgi veya belgeler, bilgi edinme başvurularına konu olamaz. Ancak, yayımlanmış veya kamuya açıklanmış bilgi veya belgelerin ne şekilde, ne zaman ve nerede yayımlandığı veya açıklandığı başvurana bildirilir..." Şeklinde düzenleme söz konusudur.
Gizli bilgileri ayırarak bilgi veya belge verme konusunda yasal düzenleme "... İstenen bilgi veya belgelerde, gizlilik dereceli veya açıklanması yasaklanan bilgiler ile açıklanabilir nitelikte olanlar birlikte bulunuyor ve bunlar birbirlerinden ayrılabiliyorsa, söz konusu bilgi veya belge, gizlilik dereceli veya açıklanması yasaklanan bilgiler çıkarıldıktan sonra başvuranın bilgisine sunulur. Ayırıma gerekçesi başvurana yazılı olarak bildirilir...." Şeklinde olup bu çerçevede yapılacaktır. .
Bilgi veya belgeye erişim konusunda sınır kalkmıştır. Kurum ve kuruluşlar, başvuru sahibine istenen belgenin onaylı bir kopyasını verirler. Bilgi veya belgenin niteliği gereği kopyasının verilmesinin mümkün olmadığı veya kopya çıkarılmasının aslına zarar vereceği hâllerde, kurum ve kuruluşlar ilgilinin; a) Yazılı veya basılı belgeler için, söz konusu belgenin aslını incelemesi ve not alabilmesini, b) Ses kaydı şeklindeki bilgi veya belgelerde bunları dinleyebilmesini, c) Görüntü kaydı şeklindeki bilgi veya belgelerde bunları izleyebilmesini, Sağlarlar. Bilgi veya belgenin yukarıda belirtilenlerden farklı bir şekilde elde edilmesi mümkün ise, belgeye zarar vermemek koşuluyla bu olanak sağlanır. Başvurunun yapıldığı kurum ve kuruluş, erişimine olanak sağladığı bilgi veya belgeler için başvuru sahibinden erişimin gerektirdiği maliyet tutarı kadar bir ücreti bütçeye gelir kaydedilmek üzere tahsil edebilir...." Şeklinde hüküm kapsamında olacaktır.
Bilgi veya belgeye erişim süreleri; "...Kurum ve kuruluşlar, başvuru üzerine istenen bilgi veya belgeye erişimi onbeş iş günü içinde sağlarlar. Ancak istenen bilgi veya belgenin, başvurulan kurum ve kuruluş içindeki başka bir birimden sağlanması; başvuru ile ilgili olarak bir başka kurum ve kuruluşun görüşünün alınmasının gerekmesi veya başvuru içeriğinin birden fazla kurum ve kuruluşu ilgilendirmesi durumlarında bilgi veya belgeye erişim otuz iş günü içinde sağlanır. Bu durumda, sürenin uzatılması ve bunun gerekçesi başvuru sahibine yazılı olarak ve onbeş iş günlük sürenin bitiminden önce bildirilir. 10 uncu maddede belirtilen bilgi veya belgelere erişim için gereken maliyet tutarının idare tarafından başvuru sahibine bildirilmesiyle onbeş iş günlük süre kesilir. Başvuru sahibi onbeş iş günü içinde ücreti ödemezse talebinden vazgeçmiş sayılır...." Hüküm gereği süre ile sınırlandırılmıştır.
Başvuruların cevaplandırılması da; "... Kurum ve kuruluşlar, bilgi edinme başvurularıyla ilgili cevaplarını yazılı olarak veya elektronik ortamda başvuru sahibine bildirirler. Başvurunun reddedilmesi hâlinde bu kararın gerekçesi ve buna karşı başvuru yolları belirtilir...." Şeklinde hüküm gereği yapılacaktır. Bilgi edinme istemi 16 ve 17 nci maddelerde öngörülen sebeplerle reddedilen başvuru sahibi, yargı yoluna başvurmadan önce kararın tebliğinden itibaren onbeş gün içinde Kurula itiraz edebilecektir. Kurul, bu konudaki kararını otuz iş günü içinde vermek zorundadır. Kurum ve kuruluşlar, Kurulun istediği her türlü bilgi veya belgeyi onbeş iş günü içinde vermekle yükümlük söz konusudur. Kurula itiraz, başvuru sahibinin idarî yargıya başvurma süresini durdurur.
Bilgi Edinme Değerlendirme Kurulu oluşturulmuştur; Bu bağlamda anılan yasa ile "... bilgi edinme başvurusuyla ilgili yapılacak itirazlar üzerine, 16 ve 17 nci maddelerde öngörülen sebeplere dayanılarak verilen kararları incelemek ve kurum ve kuruluşlar için bilgi edinme hakkının kullanılmasına ilişkin olarak kararlar vermek üzere; Bilgi Edinme Değerlendirme Kurulu oluşturulmuştur. Kurul; birer üyesi Yargıtay ve Danıştay genel kurullarının kendi kurumları içinden önerecekleri ikişer aday, birer üyesi ceza hukuku, idare hukuku ve anayasa hukuku alanlarında profesör veya doçent unvanına sahip kişiler, bir üyesi Türkiye Barolar Birliğinin baro başkanı seçilme yeterliliğine sahip kişiler içinden göstereceği iki aday, iki üyesi en az genel müdür düzeyinde görev yapmakta olanlar ve bir üyesi de Adalet Bakanının önerisi üzerine bu Bakanlıkta idarî görevlerde çalışan hâkimler arasından Bakanlar Kurulunca seçilecek dokuz üyeden oluşur. Kurul üyeliğine önerilen adayların muvafakatleri aranır. Kurul Başkanı, kurul üyelerince kendi aralarından seçilir. Kurul, en az ayda bir defa veya ihtiyaç duyulduğu her zaman Başkanın çağrısı üzerine toplanır. Kurul üyelerinin görev süreleri dört yıldır. Görev süresi sona erenler yeniden seçilebilirler. Görev süresi dolmadan görevinden ayrılan üyenin yerine aynı usule göre seçilen üye, yerine seçildiği üyenin görev süresini tamamlar. Yeni seçilen Kurul göreve başlayıncaya kadar önceki Kurul görevine devam eder. ..." şeklinde düzenlemeler gelmiştir.
Yargılama konusu kapsamındaki bilgiler, Ülkenin ekonomik çıkarlarına ilişkin bilgi veya belgeler, İstihbarata ilişkin bilgi veya belgeler, idarî soruşturmaya ilişkin bilgi veya belgeler, Adlî soruşturma ve kovuşturmaya ilişkin bilgi veya belgeler, Özel hayatın gizliliği ile ilgili kişinin izin verdiği hâller saklı kalmak üzere, özel hayatın gizliliği kapsamında, açıklanması hâlinde kişinin sağlık bilgileri ile özel ve aile hayatına, şeref ve haysiyetine, meslekî ve ekonomik değerlerine haksız müdahale oluşturacak bilgi veya belgeler, bilgi edinme hakkı kapsamı dışındadır.ancak Kamu yararının gerektirdiği hâllerde, kişisel bilgi veya belgeler, kurum ve kuruluşlar tarafından, ilgili kişiye en az yedi gün önceden haber verilerek yazılı rızası alınmak koşuluyla açıklanabilir.
Haberleşmenin gizliliği kapsamındaki bilgi ve belgeler /Ticarî sırlar, Fikir ve sanat eserleri , Kurum içi düzenlemelerden olan Kurum ve kuruluşların, kamuoyunu ilgilendirmeyen ve sadece kendi personeli ile kurum içi uygulamalarına ilişkin düzenlemeler baklandaki bilgi veya belgeler, Kurum içi görüş, bilgi notu ve tavsiyeler, Tavsiye ve mütalaa talepleri bu yasa kapsamında değildir.
Bu yasa kapsamında bilgi edinme hakkını engelleyenler hakkında ceza hükümleri söz konusudur. ".....Bu Kanunun uygulanmasında ihmâli, kusuru veya kastı bulunan memurlar ve diğer kamu görevlileri hakkında, işledikleri fiillerin genel hükümler çerçevesinde ceza kovuşturması gerektirmesi hususu saklı kalmak kaydıyla, tâbi oldukları mevzuatta yer alan disiplin cezalan uygulanır. ..." şeklindeki hüküm gereği tecziye söz konusudur.
Yararlı olması dileğiyle
Mustafa Dönmez
Ticaret ve Sanayi Odası
Yönetim Kurulu Başkanı