ÇEK KANUNUNDAKİ DEĞİŞİKLİKLER VE YENİ DÜZENLEMELER


26.2.2003 TARİHİNDE 4814 SAYILI YASA İLE 3167 SAYILI ÇEK YASASININ

HÜKÜMLERİ DEĞİŞTİRİLMİŞTİR.Anılan yasa ile gelen Bu değişiklikleri

aşağıdaki şekilde özetleyebiliriz.


Sorumluluk maddesi gelmiş ve çek karnesi verilmesi asamasında bankalar özen

gösterme yükümü altına sokulmuştur.Bankalar, çek hesabı açmak maksadıyla bu

kanunla kendilerine verilen görev ve yükümlülük!eri yerine getirirken, çek hesabı

açtırmak isteyeninin yasaklılık ve engel durumu bulunup bulunmadığı Türkiye Cumhuriyet

Merkez Bankasınca bankalara yapılan duyurular çerçevesinde kendi nezdinde oluşturduğu

kayıtlardan araştırma,ayrıca bu kişinin ekonomik ve sosyal durumu gibi hususların

belirlenmesinde gerekli basiret ve özeni gösterime yükümü altına sokulmuşlardır.


Bankalar, Çek defterleri bastırma yükümü altına girmişler.Çek defterlerinin baskı
şeklini belirleyen esaslar,Türkiye Bankalar Birliğinin görüşü alınarak Türkiye
Cumhuriyet Merkez Bankasınca Resmi Gazetede yayınlanacak bir tebliğle
düzenlenmesi esası gelmiş.Çek defterlerinin her yaprağına,çek hesabının bulunduğu
şubenin adı,hesap numarası ve hesap sahibinin vergi kimlik numarası yazılmasıçekin
yasal unsurları olarak düzenlenmiş,hesap sahibinin vergi kimlik numarası hariç olmak
üzere bunların yazılmamış olması veya bankalarca baskı şekline ilişkin esaslara aykırı
davranılması çekin geçerliğini etkilemeyeceği kabul edilmiştir.

Bankalara,çek hesabı açtıranların açık kimlik ve adreslerini saptamak için fotoğraflı
nüfus cüzdanı örnekleri ile yerleşim yeri belgelerini,tacir olanların ayrıca ticaret sicili
kayıtlarını almak,bunların açık kimliklerini,adreslerini,vergi kimlik numaralarını ve çek
hesabının kapatılma hallerini onbeşgün içinde Türkiye Cumhuriyet Bankasına bildirmek ve

bunlara iIişkin belgeleri hesapların kapatılmalarını izleyen beşinci ayın sonuna kadar
saklamak yükümü altında o1duk1arı şek1inde düzenleme ge1miştir.Çekin karşılığının tamamen
veya kısmen bulunmaması halinde hamilin talebi üzerine keşidecinin bankaca bilinen
adresleri isteyenin kendisine vermesi yükümü ge1miştir.


Muhatap bankadan ne anlaşı1ması gerektiği konusunda çek hesabı açılan bankaya

muhatap banka denir.Tanim1ayıcı hükmüne yer verilmiş koşu1larına uygun ve karşılığı var

olan çek muhatap bankanın herhangi bir şubesine ibraz edi1diğinde hamilin vergi kimlik

numarası saptandıktan sonra ödeneceği esası düzen1enmiştir.Yine çek hesabi açılmış olan

şube dışında herhangi bir şubeye ibraz edilen cek bedeli ile ilgili olarak,o şubece karşlığı
sorulmak suretiyle ödeneceği esası tanımlayıc hüküm olarak düzenlenmiştir.Ancak burada
bankaların provizvon ücreti alıp alamayacakları yasada düzenlenmiştir bu bir eksikliktir.


Çekin karşı1ığının tamamen veva kısmen bulunması halinde bankanın ödeme yükümlülüğü,
maddede belirtilen sorumluluk miktarı saklı kalmak üzere çek hesabında
bulunan 300.000.000-TL miktarla sınırlı olduğu bu bedel her çek yaprağı için geçerli olup
her yil bankaların sorumluluğunun her çek yaprağı için yeniden deherleme oranı kadar artışla
geçerli olduğu esası kabul edilmiştir. Bankaların sorumluluk miktarı da dahil olmak üzere
kısmi ödeme halinde çekin ön ve arka yüzünün onaylı fotokopisi ücretsiz olarak hamile verilmesi
esası gelmiştir.Çek hamili bu fotokopiyle müracat borçlarına veya kambiyo senetleri hakkındaki
takip usullerine başvurabileceği gibi; Cumhuriyet Savcılığına şikayette bulunurken dilekçesine
bu fotokopiyi ekleyebilir ve bunu icra daireleri ile mahkemelerde ispat aracı olarak kulllanıla-
bilecektir..bankaların mahkeme veya icra dairesinin isteme halinde çekin aslı bu mercilere gönder-
me yükümü getirmiştir.

Bankalar yönünden; Çekin ibrazında karşılığının tamamen ödenmemesi veya çek hamili tarafından kısmi
ödemenin kabul edilmememsi halinde, ibraz tarihi ile ödememe nedeni çekin üzerine yazılması yükümlü-
lüğüve çek üzerine imzası alınarak hamiline geri verilme yükümlülüğü; çekin ön ve arka yüzünün foto-
kopisi banka tarafından saklanma yükümlülüğü banka tarafından getirilmiştir..

Bankalara, çeklerin fiziki olarak ibraz edilmeksizin sadece çek bilgileri üzerinden bankalar
arası takas odaları aracılığı ile elektronik ortamda muhatap bankaya gönderilerek işlem
görmesi durumunun 6762 sayılı Türk Ticaret Kanununun 710 uncu maddesine göre takas
odasına ibraz hükmünde olduğu ve bu hal ve koşul1arda da karlılığının çıkmaması halinde
çek keşidecisi ve cirantalar yönüyle aynı hukuki sonuçlar ve çek keşidecisi yönüyle aynı
cezai sonuçlar doguracağı esası kabul edilmiştir. Takas odaları aracılığıyla ibraz edilmiş
çekler için. bankalar açısından kabul edilen sorumluluk miktarı dahil kısmı ödeme
yapılmayacağı esası kabul edilmiştir.Takas odaları aracığıyla ibraz edilen çekin. hesapta
yeterli karşılığının olmadıgının belirlenmesi halinde muhatap banka tarafından. hesapta
bulunan kısmı karşık tutan, çeki ibraz eden hamil lehine'on gün süreyle bloke edileceği
esası kabul edilmiştir..

Yeterli karşılığı bulunmadığı için çeki kısmen veya tamamen ödemeyen muhatap banka.
hesap sahibine. kendisine ait borcun çek defterlerini aldığı bankalara geri vermesini.
öngörülen 10 günlük sürenin bitiminden itibaren on gün içinde iadeli taahhütlü mektupla
bildirilmesi esası getirilmiştir.

Çekte yazılı keşide gününe göre hesaplanacak ibraz süresinin bitim tarihinden itibaren en geç
on gün içinde çekin karşılıksız kalan kısmını yüzde on tazminatı ve ibraz tarihinden ödeme
gününe kadar geçen süre için hesaplanacak cari ticari faiz oranında ( iskonto avans faizi )
tutarında gecikme faizi ile birlikte ödemek suretiyle düzeltme hakkını kullanabileceği bu
süre içinde düzeltme hakkını kullanannın yeniden çek keşide etmek hakkını yeniden
kazanabilecegi esası kabul edilmiştir.


Bankalarca muhatap banka olarak, yeterli karşılığı olmadığı içi çekin ödenmediğini ve
hesap sahibi hakkında gereken bilgileri, ibraz tarihinden itibaren on gün içinde Türkiye
Cumhuriyet Merkez Bankasına bildirmesi yükümlülüğü söz konusu olup,bu bildirimden
sonra çek tutarı ile % 10 çek tazminati ve ticari faiz oranında tazminat ve gecikme faizinin
hamile veya hamile ödenmek üzere muhatap bankaya ödenmesi de, muhatap bankataralindan Odeme
tarafından itibaren on gün içinde Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasına
bildirmesi yükümlülüğü getiri1miştir. TUrkiye Cumhuriyet Merkez Bankası da bu bildirimleri
en geç onbeş gün içinde bankalara duyurması düzenlenmesi gelmiştir.

Muhatap banka, süresinde ibraz edilen çekin karşılığının bulunmaması halinde her çek
yaprağı için üçyüzmilyon liraya kadar ve kısmen karşılığının bulunmas, halinde ise bu
miktar her çek yaprağı için üçyüzmilyon liraya tamalayacak biçimde ödeme
yapmakla yükümlü olacağı düzenlenmesi gelmiştir. Madde ile gelen bankanın limitle bu
sorumluluğu hesap sahibi ile muhatap banka arasında çek defterinin teslimi sırasında
yapılmış. olan dönülemeyecek bir gayri nakdi kredi sözleşmesi hükmünde olduğu kabul
edilmiştir.


Banka her çek yaprağı. için aksine düzenlemesi geçerli olmayacak, bankanın her çek
yaprağından 300.000.000.-TL sorumluluğu ve ödeme yükümlülüğü bulunmaktadır.
Yukarıda belirtilen iş bu sorumluluk miktarı, Devlet istatistik Enstitüsü Bankan1ığınca
yayımlanan toptan eşya fiyatları yıllık endeksindeki değişme1er göz önUnde tutularak Türkiye
Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından her yıl Ocak ayında belirleneceğine yeni yıl
ekonomik koşullarına bu şekilde uyarlanacağı ve e Resmi Gazetede yayımlanarak bankaların
yeni sorumluluk limitinin duyurulacağı esası gelmiştir..


Çek karnesi kullanma yönünden yasaklama kararına maruz kalanlar yönü ile Türkiye
Cumhuriyet Merkez Bankasına ,çek hesabı actırmaktan yasaklamaya ve yasaklarma
kararının ortadan kaldırılmasına dair mahkeme kararlarının Türkiye Cumhuriyet
Merkez Bankasına bilidirilmesine ilişkin esas ve usulleri Adalet Bakanlığının: Bankalara
duyurulmasına ilişkin esas ve usulleri Türkiye Bankalar Birliğinin görünüşünü alarak
Resmi Gazetede yayımianacak bir tebliğle düzenleneceği esası kabul edilmiştir.


Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca . yeterli karşılığı olmadığı için ödenmeyen ve daha
sonra ödenen karşılıksız çekler ile hesap sahibi hakkındaki bilgilerin bankalardan toplanma `ve
bankalara duyurulma esas ve usüllerini Türkiye Bankalar Birliğinin görüşünü alarak belirleme
yetkisi ve Resmi Gazetede yayımlanması sorumluluğu verilmiştir..


Çek keşidecisine, Banka tarafından yapılan ihtarı aldığı veya almış sayıldıgı tarihten itibaren
on gün içinde geçerli bir sebebe dayanmaksızın çek defterlerini geri verilmeyenlere. ilgili
bankaların ihbarı üzerine üçyüzellimilyon liradan üçmilyar liraya kadar ağır para cezası
verilmesi şeklinde cezai müeyyide gelmiştir. Yine anılan yasa ile hükmolunan yasaklama
süresi içinde çek hesabı açtıranlara bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası verilebileceği

yaptırımı gelmiştir.. Yine cezai düzenleme olarak hakkında yasaklama kararı verilmiş kişilere
yasaklama süresi içinde çek hesabı açan bankalara bir milyar liradan beş milyar liraya kadar
ağır para cezası verilmesi yaptırımı gelmiştir.

Çek defteri basmaya veya bastırmaya kanunen yetkili kılınanlar dışından çek defteri basanlara
ve bastıranlara iki yıldan beş yıla kadar hapis ve üçyüzellimilyon liradan üçmilyar liraya
kadar ağır paracezası şeklinde cezai yaptırım gelmiştir..


Bankalar açısından da cezai yaptırımlar söz konusu olup.İş bu çek yasasının 3. 4. 5. 7. 9 ve
11 mci maddeler ile 13 üncü maddenin birinci fikrasında yazılı yükümlülükleri yerine
getirmeyen bankalar hakkında üçyüzellimiiyon liradan üç milyar liraya kadar ağir para
cezasına hükmolunacaği esası gelmiştir. Yasa lie, Yargilamada bankayı şube müdürünün
temsil edeceği kabul edilmiştir.

Üzerinde yazılı keşide tarihinden önce veya ibraz süresi içinde ibraz edildiğinde, yeterli
karşılığı bulunmaması nedeniyle kısmen de olsa ödenmeyen çeki keşide eden hesap
sabipleri veya yetkili temsilcileri, kanunların ayrıca suç saydığı haller saklı kalmak
üzere,çek bedeli tutarı kadar ağir para cezasıyla cezalandırılmaları kabul edilmiştir.

Bu bağlamda verilecek para cezası seksenmilyar liradan fazla olamayacağı esası kabul
edilmiştir ,yani o para cezası yönüyle üst sınır gelmiştir. Pam cezası olarak Bu miktarın
1.3.1926 tarihli ve 765 sayılı Türk Ceza Kanununun ek 2 nci maddesine göre her yıl
artırlması esası kabul edilmiştir. Karşılıksız çek keşide edenler açısından
mükerrirlere, hürriyeti bağlayıcı ceza olarak bir yildan beş yıla kadar hapis cezası
verilmesi kabul edilmiştir.


Bu suçun, organ veya temsilcisi tarafından tuzelkişi yararına işlenmesi halinde özel hukuk
tuzelkişisi hakkında da birinci fıkra uyarınca para cezasına hükmolunacağı, ayrıca yetkili
temsilci tarafından yararına çek keşide edilen hesap sahibi gercek kişi hakkında da bu sekilde
tecziye cihetine gidileceği esası kabul edilmiştir.

Ceza Mahkemesinin, ayrica iş1enen suçun niteliğine göre bir yıl ile beş yil arasında
belirleyeceği bir süre için hesap sahiplerinin ve yetkili temsilcilerinin çek hesabı
açtırmalarının yasaklanmasına karar vermesi ,yasaklanma kararı bütün bankalara duyurulmak
üzere Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasına bildirilmesi esası getirilmiştir. kısmen veya
tamamen karşı1ıksız çıkan her çek yaprağı ayrı bir suç oluşturacağı esası gelmiştir.Yani
bundan böyle bir nal alışında birden fazla çek keşide edilmesi halinde birden fazla her çek
yaprağı ayrı suç olacaktır.


Çekin karşılıksız kalan miktarı içim uygulanacak gecikme faiznini, ibraz tarihinden
itibaren, 4.12.1984 tarihli ve 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrut Faizine ilişkin
Kanuna göre ticari işlerde Temerrüt faizi oranı üzerinden hesaplanacağı kabul
edilmiştir.Bu aşamada ticari faiz iskonto avans faizi oranıdır..

Soruşturma ve kovuşturma usulü, görevli ve yetkili mahkeme konusunda yasal
düzenlemeler söz konusu olup buna göre ,öngörülen suçlardan dolayı soruşturuma ve
kovuşturma yapılması, hamilin, çeki elinde bulundurmaları koşulu ile ödemede bulunan
cirantanın veya kanuni veya akdi teminatı nedeniyle tam ödemede bulunan bankanın
şikayetine bağlı olduğu yani karşılıksız çek keşide etmek suçunun eskiden olduğu gibi takibi
şikayete bağlı bir suç olduğu,bu suçlara çekin ibraz edildiği ya da keşide edildiği veya
şikayetçinin yerleşim yerinin bulunduğu yer asliye ceza mahkemesini görevli mahkeme
olduğu kabul edilmiştir.

Çekin karşılığının bulunmaması nedeniyle şikayet hakkı, karşılıksız çıkan çekin miktarın
yatırılması için öngörülen sürenin dolduğu tarihte ihtiyati tedbir kararı veya ödeme yasağı
nedeniyle süresi içinde ibrazında çek hakkında işlem yapılmaması halinde ise, ihtiyadi tedbir
kararının veya ödeme yasağının kalktığı tarihte doğacağı,hükmün kesinleşmesinden sonra
şikayetten vazgeçildiğinde de, hüküm bütün cezai sonuçları ile ortadan kalkacağı kabul
edilmiştir.

Bu suçlardan dolayı yapılan yargılamalarda Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun 225 inci
maddesi uygulanacağı kabul edilmiştir.Şikayetten vazgeçme nedeniyle davanın düşmesi
halinde, müldahil, ödeme nedeniyle davanın düşmesi veya cezanın ortadan kaldırılması
halinde sanık veya hükümlü, yargılama giderlerinden sorumlu olacağı kabul edilmiştir.

Yasal süresi içinde, düzeltme hakkının kullanılmasi, süre geçtikten sonra ve henüz dava
açılmadan önce çek tutan veya karşılıksız kalan kısmı ile çek tutarına veya karşılıksız kalan
kısmına ait yüzde oniki tazminatın ve çekin ibrazın ödeme tarihine kadar geçen süre içinde
hesaplanacak ticari faiz oranında gecikme faizinin ödenmesi halinde , Dava açıldıktan sonra
hüküm verilinceye kadar geçen süre içinde, çek tutan veya karşılıksız kalan kısmı ile çek
tutarına veya karşılıksız kalan kısmına ait yüzde onbeş tazminatın ve çekin ibrazından ödeme
tarihine kadar geçen süre içinde hesaplanacak ticari faiz oranında gecikme faizinin ödenmesi
halinde ceza davası düşeceği esası kabul edilmiştir. Hüküm verildikten sonra hüküm
kesinleşinceye kadar geçen süre içinde çek tutarı veya karşılıksız kalan kısmı ile çek tutarına
veya karşılıksız kalan kısmına alt yüzde onsekiz tazminatın ve çekin ibrazından ödeme
tarihine kadar geçen süre içinde hesaplanacak ticari faiz oranında gecikme faizinin ödenmesi
halinde ceza davası.düşeceği kabul edilmiştir.Hüküm kesinleştikten sonra çek tutan veya
karşılıksız kalan kısmı ile çek tutana veya karşılıksız kalan kısmına alt yüzde yirmi
tazminatın ve çekin ibrazından ödeme tarihine kadar geçen süre içinde hesaplanacak ticari
faiz oranında gecikme faizinin ödenmesi halinde bütün cezai sonuçları ile birlikte hüküm
ortadan kalkacağı esası kabul edilmiştir.Bu konularda ödemenin hamile veya hamile
ödenmek üzere muhatap bankaya yapılabileceği esası kabul edilmiştir.

Geçici madde olarak `ve yeni hükümlere intibak açısından. bu yasanın yürürlüğe girdiği
tarihten önce karşılıksız çekler hakkında açılmış bulunan davalarda.bu tarihten
sonra yapılacak ilk duruşmada hazır bulunmayan şikayetçiye. ilk duruşmada hazır bulunması veya
bir vekil ile kendini temsil ettirmesi duruşmaya gelmediği veya vekil de göndermediği
takdirde şikayetçinin vazgeçmiş sayılacaği hususunda davetiye çıkarılması davetiye.
şikáyetçinin mahkemeye bildirdiği: mahkemede dinlenmemişse şikãyet dilekçesinde belirttiği
adresine gönderilmesi, davetiye tebliğine veya tebliğ edilmiş sayılmasına rağmen haklı
mazeret olmaksızın, üst üste iki duruşmaya gelmeyen veya vekil de göndermeyen şikayetçinin
şikayetinden vazgeçmiş sayılmasına karar verileceği esası kabul edilmiştir.


Saygılarımla
 

Mustafa DÖNMEZ
Gediz Ticaret ve Sanayi Odası
Yönetim Kurulu Başkanı