İŞ YASASINDAKİ SON DEĞiŞiKLER IŞIĞINDA İS GÜVENCESİ VE 4857 SAYILI İŞ
YASASININ GETİRDİKLERİ (3)
4773 SAYILI KANUN İLE GETİRİLEN VE 4857 SAYILI YASA İLE DEĞİSTİRİLEREK
HALEN UYGULAMADA OLAN HUKUKİ DURUM
4857 SayıIı yasa ile, artık işveren aleyhine "... önceden yapılmış olan
söz!eşmeyi sona erdirme
özgürlüğü..." olarak tanımlanan fesih hakkının kullanılması belli kurallara
bağlanmıştır.
Hizmet akdinin sona erdirilmesinde iş akdinin geçerli sebep gösterilmek
suretiyle feshi
uygulamasının söz konusu olduğu iş işyerlerinde artık geçerli neden
gösterilmeden fesih
mümkün değildir.
Buna göre anılan yasa ile iş akdinin feshi açısından anılan yasa ile getirilen
üç temel yasal kural
söz konusudur.
Şöyle ki:
1. İş Akdinin feshin geçerli bir nedene dayanması gerekmektedir. İş Akdinin
Feshinde GeçerIi Nedenler
Yasa koyucu iş akdinin hangi hallerde feshedileceğini ayrı ayrı saymamış
aşagıdaki üç noktada
ana hatları ile sıralanmış, ancak anılan madde gerekçesinde bu konulardaki
iradesini gerekçe
olarak ayrıntılı açıklamıştır.
Buna göre; iş akdinin hangi hallerde geçerli nedene dayalı fesih edildiği konusu
üç halde
hukuken muteber olacağı ifade edilebilir.
- İşçinin yetersizliğine dayalı ve işçinin davranışlarından kaynaklanan fesih
sebepleri,
- İşçinin davranışlarından kaynaklanan fesih sebepleri,
- İşletmenin, işyerinin ve işin gereklerinden kaynaklanan fesih sebepleri,
olarak sıralanabilir.
Sırasıyla açıklarsak;
a) İşçinin yetersizliğine dayalı ve işçinin davranışIarından kaynaklanan fesih
sebepleri
Yasada soyut olarak belirtilmiş geçerli fesih nedenlerinden "... işçinin
yetersizliğine dayalı ve
işçinin davranışından kaynaklanan geçerli fesih sebepleri ...." Anılan yasanın
gerekçe
kısmında;
- Ortalama olarak benzer işi görenlerden daha az verimli çalışma,
- Gösterdiği niteliklerden beklenen daha düşük performansa sahip olma,
- İşe yoğunlaşmasının giderek azalması.
- İşe yatkın olamama,
- Öğrenme ve kendisini yetiştirrne yetersizliği,
- Sık sık hastalanma,
- Çalışamaz duruma getirrnemekle birlikte işini gerektiği şekilde yapmasını
devamlı olarak
etki!eyen hastalık,
- Uyum yeterliliğinin azlığı,
- İşçinin zihinsel yetersizliği,
- İşçinin bedensel yetersizliği,
- İşyerinden kaynaklanan sebeplerle yapılacak fesihlerde emeklilik yaşına gelmiş
olma gibi,
Hal ve durumlardır.
b) İşçinin davranışIarından kaynaklanan fesih sebepleri,
Yasada soyut olarak belirtilmiş geçerli fesih nedenlerinden "... işçinin
davranşından
kaynaklanan geçerli fesih sebepleri.....''Anılan yasanın gerekçe kısmında;
Her Ne kadar işçinin ahlak ve iyi niyet kuralları ile örtüşmeyen davranışları
işveren açısından
zaten geçerli ve bildirimsiz fesih nedenidir. Zaten bu hal ve durumlarda işçinin
eskiden olduğu
şekilde tazminat hakkı doğmamaktadır.
Ancak yasa koyucunun buradaki düzenleme amacı , işçinin davranışı niteleme
olarak, ahlak ve
iyi niyet kurallarına aykırı davranışa dayalı derhal fesih için öngörülen
sebepler niteliğinde
olmamakla birlikte işçinin hizmet akdine aykırı davranışları olabilir.
Örneğin;
- İşverene zarar vermek ya da zararın tekrar tedirginliğini yaratmak,
- İşyerinde rahatsrzlık yaratacak şekilde çalışma.
- Arkadaşlarından borç para istemek,
- İşyerinde çalıştığı arkadaşlarını işverene karşı kışkırtmak,
- İşini uyarılara rağmen eksik, kötu veya yetersiz olarak yerine getirmek,
- İşyerinde iş akışını ve iş ortamını olumsuz etkileyecek bir biçimde diğer
kişilerle ilişkilere
girmek,
- İşi aksatacak biçimde işyerinde lüzumsuz ve gereksi dolaşmak ve bunu
alışkanlık haline
getirmek,
- İşin akışını durduracak şekilde uzun telefon görüşmeleri yapmak,
- Sık sık işe geç gelmek ve işini aksatarak işyerinde dolaşmak,
- İstirahat raporunu işverene zamanında ulaştırmamak,
- Kişisel bilgi ve kayıtları işverene kasten ulaştırmamak,
- İşyerinin özel bilgi, belge ve bilgisayar ortamlarını izinsiz incelemek ve
kullanmak veya ifşa
etmek,
- Cinsel taciz anlamına gelen davranışlarda bulunmak,
- İş güvenliği ve işçi sağlığı kurallarına aykırı davranmak, iş güvenIiği
malzemelerini
kullanmamak,
gibi haller örnek olarak verilebilir.
İşçinin yetersizliğinden veya davranışlarından kaynaklanan sebepler altını
çizerek nitelemek
gerekir ise, ancak işyerinde olumsuzluklara yol açması halinde geçerli sebepler
olarak işveren
açısından feshe neden olabilirler.
İşçinin sosyal açıdan olumsuz bir davranışı, toplumsal ve etik açıdan
onaylanmayacak bir tutumu
işverenin işyerindeki üretim ve iş ilişkisi sürecine herhangi bir olumsuz etki
yapmıyorsa geçerli
sebep sayılmayacağı ifade edilebilir.
Geçerli sebeplerle fesih işlemine yol açabilecek önemli işyeri gereklerinin
bulunması hali işçinin
yeterliliğinden veya davranışlarından kaynaklanabileceği gibi, işçi ile
bağlantısı olmaksızın da
ortaya çıkabilir.
c) İşletmenin, işyerinin ve işin gereklerinden kaynaklanan fesih sebepleri,
Yasada soyut olarak belirtilmiş geçerli fesih nedenlerinden ". . . İşletmenin,
işyerinin ve işin
gereklerinden kaynaklanan geçerli fesih sebepleri ...." Anılan yasanın gerekçe
kısmında yer
alan gerekçe açıklamalarına göre işyerinden kaynaklanan geçerli sebepler
işyerinin dışından
veya içinden kaynaklanan sebepler olarak da iki yönde değerlendirilebilir.
İşyeri dışından kaynaklanan geçerli sebep olarak nitelenebilecek nedenler:
- Sürüm ve satış olanaklarının azalması
- Talep ve sipariş azalması
- Enerji sıkıntısı,
- Ülkede yaşanan ekonomik kriz,
- Piyasada genel durgunluk,
- Dış pazar kaybı,
- Ham madde sıkıntısı,
gibi sebeplerle işin sürdürülmesinin olanaksız hale gelmesi,
İş yeri içinden kaynaklanan geçerli sebep olarak nitelenebilecek nedenler;
- Yeni çalışma yöntemlerinin uygulanması;
- İşyerinin daraltılması
- Yeni teknolojinin uygulanması,
- İşyerlerinin bazı bölümlerinin kapatılması,
- Bazı iş türlerinin kaldırılması,
gibi sebepler buna örnek gösterilebilir.
- İşletrnede personel yönetmeliği bulunması ve iç yönetmenlikte işçinin
emeklilik yaşı olan 60
veya 65 yaşına gelmiş olması nedeniyle hizmet akdinin fesih edileceğinin yazılı
olması da
işyeri içinden kaynaklanan fesih sebebi olarak kabul edilmiştir.
Yukarıdaki açıklamalar yasa gerekçesindeki açıklamalara dayanılarak yapılmış
olup, uygulama
da yargıya intikal eden çekişmeler oldukça, geçerli neden açısından üç hal
sınırlar ve çerçeve
yönüyle daha somut hale gelecektir.
Devam edecek, yararlı olması dileğiyle, Saygılarımla,
Mustafa DÖNMEZ
Gediz Ticaret ve Sanayi Odası
Yönetim Kurulu Başkanı