GELİR VE KURUMLAR VERGİSİ MÜKELLEFLERİNİN OKUL
VE YURT YAPIMINA DAİR BAĞIŞ VE YARDIMLARIN
VERGİSEL DURUMU
24.04.2003 tarih ve 25088 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 4842 sayılı Bazı
Kanunlarda
Değişiklik Yapılması Hakkında kanun ile gelir ve kurumlar vergisi
mükelleflerinin okul ve yurt
yapımlarında harcadıkları aynı ve nakdi bağış ve yardımların vergisel duru
açısından özellikle
gelir ve kurumlar vergisi yasalarında önemli ve köklü düzenlemeler söz konusu
olmuştur.
Anılan Kanunun 10'uncu maddesi ile Gelir Vergisi kanunun 89'uncu maddesinin 2 'nci
bendine,
19'uncu maddesiyle yapılan düzenleme ile Kurumlar Vergisi Kanununun 14'üncü
maddesinin
6'ncı bendine eklenen alt bentler ile, okul ve yasa koyucunun koşul ve şartlar
içinde yapılan
öğrenci yurdu inşasına yönelik yapılan harcamalar ile bu tesislerin inşasında
kullanılmak üzere
anılan düzenleme ile maddede sıralanan kuruluşlardan kamu idare ve müessesesi
niteliği taşıyan
kurumlara yapılan her türlü ayni ve nakdi bağış ve yardımlar ile mevcut
tesislerin faaliyetlerini
sürdürebilmeleri için yapılan her türlü ayni ve nakdi bağış ve yardımların
tamamının gelir vergisi
mükelleflerince yıllık beyanname ile bildirilecek gelirden,kurumlar vergisi
mükelleflerince ise
kurum kazancının tespitinde kanuni defterlerinde hasılat olarak görünen gelir
kalemlerinden,
muhasebe kaydı ile ve gelir tablosunda gider olarak indirilebilmesi kolaylığı
getirilmiştir.
Öncelikle bu konudaki yasal düzenlemeye yer veriyoruz. 24.04.2003 tarih ve 25088
sayılı
Resmi Gazete'de yayımlanan 4842 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması
Hakkında
Kanunun 10'uncu maddesi ile 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 89'uncu
maddesinin iki
numaralı bendine birinci alt betten sonra gelmek üzere bir alt bent
eklenmiştir.söz konusu bente
yeni yasal düzenleme şu şekildedir.
''Yukarıda sayılan kamu idare ve müesseselerine bağışların okul ve yüz yatak
(kalkınmada
öncelikli yörelerde elli yatak) kapasitesinden az olmamak üzere öğrenci yurdu
inşası
dolayısıyla yapılan harcamalar veya bu tesislerin inşası İçin bu kuruluşlara
yapılan her türlü bağış
ve yardımlar ile mevcut tesislerin faaliyetlerin devam ettirebilmeleri için
yapılan her türlü nakdi
ve ayni bağış, ve yardımların tamamı yıllık beyanname ile bildirilecek
gelirlerden indirilir.''
Gelir vergisi mükellefleri için yapılan bu düzenlemeye paralel olarak, yine 4842
sayılı kanunun
19'uncu maddesi ile Kurumlar Vergisi Kanununun 14'üncü maddesinin (6) numaralı
bendine
birinci alt bentten sonra gelmek üzere aşağıdaki alt bent eklenmiş ve kurumlar
vergisi
mükelleflerinin de, maddede belirtilen şartlara uygun olmak kaydıyla, har cama.
bağış yada
yardımlarının tamamını kurum kazancının tespitinde hasılattan gider olarak
İndirmesine olanak
tanınmıştır. Kurumlar Vergisi Kanununun 14'üncü maddesine eklenen alt bent ile
de.
"Yukarıda sayılan kamu idare ve müesseselerine bağışlanan okul ve yüz yatak
(kalkınmada
öncelikli yörelerde elli yatak) kapasitesinden az olmamak üzere öğrenci yurdu
inşası dolayısıyla
yapılan harcamalar veya bu tesislerin inşası İçin bu kuruluşlara yapılan her
türlü bağış ve
yardımlar ile mevcut tesislerin faaliyetlerini devam ettirebilmeleri için
yapılan her türlü nakdi ve
ayni bağış ve yardımların tamamı kurum kazancının tespitinde hasılattan gider
olarak indirilir."
hükmüne yer verilmiştir.
Bağış ve Yardımın Yapılacağı Kurum ve Kuruluşlar hangi kuruluşlardır. Öncelikle
bu
hususta açıklama yapılmasında yarar vardır.
4842 sayılı Kanunun 10'uncu maddesi ile GVK.'nun 89'uncu maddesinin(2)numaralı
bendine
birinci alt bentten sonra gelmek üzere eklenen madde metninden görüleceği üzere
-Genel bütçeye dahil daireler,
-Katma bütçeli idareler,
-İl özel idareleri, belediyeler ve köyler,
-Kamu menfaatine yararlı dernekler,-Bakanlar Kurulu'nca vergi muafiyeti tanınan
vakıflar,
-Bilimsel araştırma ve geliştirme faaliyetlerinde bulunan kurum ve kuruluşlar,
-Müzeler,
-Sinema,tiyatro,opera,bale,klasik müzik,klasİk Türk müziği ve plastik sanatlar
alanındaki üretim
ve etkinlikler ile bu alanlarda kurulacak özel arastırma,eğitim ve uygulama
merkezleri.
-Kültür Bakanlıgı'nca da desteklenen veya desteklenmesi uygun görülen uluslar
arası sanatsal
organizasyonlar, şeklinde tadadi sıralanmıştır.
Bu kamu kurum ve kuruluşlarına yapılacak okul ve yurt yapımı ile ilgili ayni ve
nakdi bağış ve
yardımlar gider kabul edilecektir.
Bu kuruşlar dışındaki gerçek ve tüzel kişiliklere yapılacak bağış ve yardımların
tamamının gider
kabul edilmesi mümkün değildir.
Diğer taraftan yukarıda da arz edildiği üzere, 4842 sayılı Kanun ile getirilen
yeni düzenleme
kapsamında gerçekleştirilen bağış ve yardımın tamamının yıllık beyanname ile
bildirilecek
gelirlerden indirilebilmesi için, GVK.'nun 89'uncu maddesinin ikinci bendinin
birinci alt
bendinde sayılan kurum ve kuruluşlardan "kamu idare ve müessesesi "niteliği
taşıyanlara
yapılması gerekmektedir.
Maddenin 1'nci bendinde sayılan kurum ve kuruluşlardan olmakla birlikte kamu
idare ve
müessesesi niteliği taşımayanlara yapılan bağış ve yardımların bu bent hükmü
kapsamında
değerlendirilmesi kesinlikle mümkün değildir.
4842sayılı Kanunun 19'uncu maddesi ile kurumlar vergisi mükelleflerine yönelik
olmak
üzere KVK.'nun 14'üncü maddesinin (6)numaralı bendine birinci alt bentten sonra
gelmek üzere
eklenen ve yukarıda belirtilen bent hükmünde de, gelir vergisi mükellefleri ile
ilgili yasal
düzenlemeye paralel düzenlemedeki şekilde düzenleme ile yukarıda tadadi olarak
sayılan
kamu idare ve müesseselerine bağışlanan okul ve yüz yatak ( kalkınmada öncelikle
yörelerde
elli yatak ) kapasitesinden az olmamak üzere, öğrenci yurdu inşası dolayısıyla
yapılan
harcamalar veya bu tesislerin inşası için bu kuruluşlara yapılan her türlü bağış
ve yardımlar ilemevcut tesislerin faaliyetlerini devam ettirebilmeleri için
yapılan her türlü nakdi ve aynı bağış ve
yardımların tamamının kurum kazancının tespitinde hasılattan gider olarak
indirileceği ifade
edilmiştir.
KVK.'nun 14'üncü maddesinin 6 numaralı bendinin birinci alt. bendinde, bağış ve
yardımlarının hasılattan indirilebilmesine yönelik genel esaslar ortaya
konmuştur.
Bentte belirtilen nispetler dahilinde indirimine izin verilen bağış ve
yardımların yapılacağı kurum
ve kuruluşlar,
-Genel bütçeye dahil daireler,
-Katma bütçeli idareler,
-İl özel idareleri, belediyeler ve köyler,
-Bakanlar kurulunca vergi muafiyeti tanınan vakıflar,
-Kamu menfaatlerine yaralı sayılan dernekler,
-Bilimsel araştırma ve geliştirme faaliyetlerinde bulunan kurum ve kuruluşlar,
olarak sayılmıştır.
Yani yeni düzenleme uyarınca, kurumlar vergisi mükellefleri tarafından KVK. 'nun
14.
maddesinin 6 bendinin birine alt bendinde "sayılan kurum ve kuruluşlardan kamu
idare ve
müessesesi niteliği taşıyanlara" madde kapsamında yapılan her türlü nakdi ve
ayni bağış ve
yardımların tamamının kurum kazancının tespitinde hasılattan gider olarak
İndirilmesi
mümkündür.
Madde metninden de görüleceği üzere, gelir vergisi mükelleflerinde olduğu gibi,
maddenin
6'ıncı bendinin birinci alt bendinde sayılan kurum ve kuruluşlardan olmakla
birlikte kamu idare
ve müessesesi niteliği taşıyanlara yapılan bağış ve yardımların bu bent hükmü
kapsamında
değerlendirilmesi mümkün değildir.-4842 sayılı yasa kapsamında %100 gider kabul
edilmesi veya kazançtan indirilmesi mümkün
bağış ve yardımlar neleridir ve bu kapsamda değerlendirilmesi mümkün bağış ve
yardımların
kapsamı ve sınırı nedir, bu konuda açıklama yapalım;
4842 sayılı Kanunun 10'uncu maddesi ile GVK.'nun 89.' uncu maddesinin ikinci
bendine; 19.' uncu maddesi ile KVK'.nın 14.'üncü maddesinin 6'nıncı bendi ile
KVK.'nın
14,'üncü maddesinin 6.'ıncı bendinin 1'inci alt bendinde belirtilen ve
yukarıdaki bölümdeki
sayılan kurum ve kuruluşlardan kamun idare ve müessesesi niteliğinde olanlara;
-Bağışlanmak üzere yapılan okul ve yüz yatak (kalkınmada öncelikli yörelerde
elli yatak)
kapasitesinden az olmamak üzere öğrenci yurdu inşası dolayısıyla yapılan bu
kapsamdaki her
türlü harcamalar.
-Doğrudan inşaa etmeksizin, (yukarıda belirtilen) bu tesislerin inşası için adı
geçen kamu idare ve
müessesesi niteliğinde olan kuruluşlara yapıları her türlü bağış ve yardımlar.
-Bu tesislerin inşası ile ilgili olmamakla birlikte, mevcut tesislerin
faaliyetlerini devam
ettirebilmeleri için yapılan her türlü nakdi ve ayni bağış ve yardımlar,
anılan yasal düzenleme kapsamında indirim konusu olabilir, bağış ve yardımlar
olarak
ifade edilmiştir.
Yasal düzenlemeden anlaşılacağı üzere, gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri
tarafından anılan
yasal düzenlemedeki şekil ve koşullara uygun olmak koşulu ile bu kapsamdaki
bağış ve
yardımın tamamı indirim yada gider olarak dikkate alınması mümkündür.
Okul ve yurt inşası dışında kalan, alanlara yapılan bağışlar 4842 sayılı yeni
yasal düzenlemenin
kapsamına girmemektedir. Okul ve yurt inşası dışındaki bu tür bağış ve yardımlar
yününden
GVK.'nun 89/2'inci ve KVK.'nın 41/6. 'ıncı bentlerinde düzenlemesi yer alan
genel
hükümlerdeki maktu veya beyan edilen karın % 5 i şeklinde sınırlan içinde bağış
ve
yardımlara ilişkin esaslar dahilinde sınırlı indirim söz konusu olacaktır.
-- 5Okul ve yurt inşası ile ilgili yapılacak Bağış ve Yardım şekle tabi olup
geçerli olabilmesi için
bağış ve yardımın mutlaka makbuz karşılığı yapılması zorunludur.
4842 sayılı kanun ile maddede belirtilen kuruluşlardan kamu idare ve müessesesi
niteliğinde
olanlara bağışlanmak üzere okul. Ve yasadaki koşul ve şartlara, uygun öğrenci
yurdu inşasına
yönelik yapılan harcamalar ile bu tesislerin inşası için maddede belirtilen
kuruluşlardan kamu
idare ve müessesesi niteliğinde olanlara yapılan her türlü ayni ve nakdi
bağışlar ve yardımlar ile
mevcut tesislerin faaliyetlerini sürdüre bilmeleri için yapılan her türlü ayni
ve nakdi bağış ve
yardımların tamamının gelir vergisi mükelleflerince ocak, şubat veya mart ayı
içinde verilen
yıllık beyanname ile bildirilecek vergiye tabi geliri aşmamak üzere, beyan
olunan vergiye tabi
gelirden indirilmesine olanak tanınmıştır.
Kurumlar vergisi mükelleflerince ise kurum kazancının tespitinde hasılattan
gider olarak
indirilebilmesine olanak tanınmıştır. Buradaki incelik kurumlar vergisi
mükellefi bunu
kayıtlarına gider olarak yazacak ve bilançoya ve gelir tablosuna yansıtmak
suretiyle indirmiş
olacaktır,
4842 sayılı yasa kapsamında yapılacak bağış ve yardımlarda , GVK.'nun 89.'uncu
maddesinin
ikinci bendine ve KVK.'nurı 14.'üncü maddesinin 6.'ıncı bendinde yer alan
"makbuz karşılığında
yapılan bağış ve yardımlar" ifadesinin okul ve öğrenci yurtları için yapılan
bağış ve yardımlar
yönünden de geçerli olduğunu kabul etmek gerekir.
4842 sayılı yasa kapsamında yapılacak bağış ve yardımın cari yıl içinde
indirilelemeyen
kısmının ileriki yıllarda indirilmesi mümkün değildir, bu nedenle indirim dönemi
konusunda da açıklama yapılmasında yarar vardır.
Şöyle ki;
4842 sayılı Kanunu 10 ve 19,'uncu maddeleri ile yapılan bu düzenleme. Kanunun
yayım tarihi
olan 24/04/2003 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Bu İtibarla, okul ve öğrenci
yurtları ilgili
olarak gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri tarafından yapılan ve tamamı
indirim yada gider.olarak dikkate alınabilecek olan bağış ve yardımların
.mutlaka anılan yasanın yürürlük tarihi olan
24/04/2003 tarihinden sonra yapılan bağış ve yardımlar için geçerlidir.
Bağış ve Yardımın "Ayni "olarak Yapılması Durumunda İndirim yada Gider Olarak
Dikkate Alınacak Tutar konusunda da açıklama yaparsak, GVK.'nun 89/2"nci
bendinde.
"Bağış ve yardımın nakden yapılmaması halinde, bağışlanan veya yardımın konusu
teşkil eden
mal veya hakkın varsa mukayyet değeri, yoksa Vergi Usul Kanunu hükümleri
dairesinde Takdir
komisyonu' nca tespit edilecek değer esas alınır." Hükmüne göre değer
tesbitedilecek ve indirim
ve gider kaydı söz konusu olacaktır.
Açıklamaya yer verirsek yasa koyucu, gelir vergisi mükelleflerinin yapacağı
bağış ve
yardımlarda, bağışa konu olan mal ve hakkın öncelikle "mukayyet'' değerinin
tespit edilerek
bu değerin indirim yapılabilecek değer olarak dikkate alınması gerektiğini
ortaya koyduğu halde.
Kurumlar vergisi mükelleflerine ise bağış yapanın iradesine dayalı seçimlik bir
hak tanımış ve
"maliyet bedeli yada mukayyet değeri'nden herhangi birinin gider olarak dikkate
alınabilecek
tutar olarak dikkate alınabileceği düzenlemesine yer vermiştir.
Tanımlayıcı hükümle bilinmesi yönüyle Vergi Usul Kanununun 265'inci maddesinde
mukayyet
değer, ''bir iktisadi kıymetin muhasebe kayıtlarınsa gösterilen hesap
değeri"olarak
tanımlanmıştır.
Aynı yasanın 262'inci maddesinde ise maliyet bedeli, "iktisadi bir kıymetin
iktisap edilmesi
veyahut değerinin artırılması münasebetiyle yapılan ödemelerle bunlara müteferri
bilumum
giderlerin toplamı'' şeklinde tanımlanmıştır.
Gelir Vergisi mükelleflerinin mal yada hakkın mukayyet değerini, kurumlar
vergisi mükelleflerin
ise mal yada hakkın mukayyet değeri yada maliyet bedelinden birini tespit
edememesi
durumunda, indirim yada gider olarak dikkate alınabilecek ayni bağış yada
yardımın tutarı, Vergi
Usul Kanunu hükümleri dairesinde takdir komisyonlarınca tespit edilmesi
gerekmektedir.İ nd irimin v boy Litu konusunda açıklamaya yer verirsek ; 4842 >şayılı
kanunla yı'lır vergisi
-^ ı.
mükellefleri İle ı »ilgili yapılan dü^nlejnede^ t h^rcam^^ . oakdi ve , ayni
-bağış ve yardımların tamamının "yıllık beyanname ile bildirilecek ğeli.rletdeb^lrdmle^egi^lade
gdîjmiştir,
193 sayılı yasanın (.maddesinde gelir .*.... bir gerçek kişinin bir takvim yılı
idinde elde eltîğî kazanç ve iradların safı tutandır.. ." şeklinde tanım İanm
ıstır.
.• . 1 '
Bu tanımlayıcı hüküm kapsamında T gerçek kişilerin indirim olarak dikkate
alabileceği bağış ve yardım tutarının beyannamede yer alan gelir tutarı ile
sınırlıdır.
Dönem gelirini asan bir tutarda bağış ve yardımın yapılması durumunda bunun
ancak dönem geliri kadar bir kısmının indirim olarak dikkate alınacaktır,
Dönemin zararla kapatılmış olması durumunda İndirim hakkından yafarlanılaın;ıyiK<ığım
ve ayrıca bu bağış ve yardımın dönem zararına ilave edilmesi mümkün değildir,
İndirim olarak dikkate alınabilecek bağış ve yardım, mükellefin tüm gelir
unsurlarından elde ettiği ve yıllık beyannamede beyana konu ettiği gelinn
toplamı ile sınırlıdır,
Kurumlar Vergisi mükellefleri ile ilgili yapılan düzenleme ise biraz daha
karışıklığı nûisau bir görünüm arz etmektedir, 4842 sayılı kanunun 19oıncu
maddesi İle KVK'nun 14'üncii maddesinin 6. bendinde eklenen alt bende maddede
belirtilen kamu idare ve müessesesi niteliyim taşıyan kurumlara bağışlanan'okul
ve 100 yatak (kalkınmada Öncelikli yörelerde 50 yatak) kapasitesinden az olmamak
üzere öğrenci yurdu inşası dolayısıyla yapılan harcanmalar ve bu tesislerin
inhası için bu kuruluşlara yapılan her türlü bağış ve yardımlar ile mevcut
tesislerin faal Ketlerini dtvam
ı
ettirebilmeleri için yapılan her türlü nakdi ve ayni bağış ve yardımların
tamamının kurum kazancını tespitinde hlhasılattan gider olarak indirileceği"
belirtilmiştir.Kurumlar vergisi mükellefleri yönüyle :80 seh nolu Kurumlar
Vergisi G
". .Kurumlar Vergisi Kanununun U'ünĞlİlriaâdesinin (6) numaralı bendinde yapılan
-. -b kurumlar vergisi mükellefleri tarafından/ söz konusu bentte sayılan kamu
idare ye müesaesçîerinç
bağışlanan okul ve yüz yatak (kalkınmada öncelikli yörelerde elli yatak)
kapasitesinden a£ olmamak Üzere öğrenci yurdu inşası dolayısıyla yapılan
harcamaların veya bu tesislerin insaası için bu kuruluşlara yapılan her türlü
bağış ve yardımlar ile mevcut tesislerin faaliyetlerini devam ettirebilmeleri
İçin yapılan her türlü nakdî veya aynî bağış vç yardımların tamamının kurum
kazancının tespitinde hasılattan gider olarak indirilmesi öngörülmüştür,
Söz konusu düzenleme 24^04/2003 tarihinden geçerli olmak üzere yürürlüğe £İrmİ^tir.
tiu nedenle» anılan tarihten itibaren bu bent kapsamında yapılacak bağış ve
yardımlar hiçbir sınırlamaya tabi tutulmaksızın hasılattan gider olarak
indirilebilecektir...11 tebliğ açıklamasına yer verilmiştir.
Bu açıklamadan da anlaşılacağı üzere 24.04,2003 tarihinden sonra bu kapsamda
yapılacak bağış ve yardımların "hiçbir sınırlamaya tabi tutulmaksızın hasılattan
gider olarak indirilebileceği" yasal düzenlemesi söz konusudur.
Ancak ; Okul ve öğrenci yurtlarına ilişkin bağış. ve yardımların tamamının
hasılattan indirilmesi neticesinde, bu bağış ve yardım giderlerinin kazanç
yeiersialîği sebebiyle indirim komisi t yapılamayan kısmının zarar doğurup do
ğuramay atağı ve kurum kazancını aşan bu kısmın devreden kurum zaran olarak
dikkare alınıp alınamayacağı konuşundu bir boşluk söz konusudur. İdare
uygulamasına güre gelir vergisi mükelleflerinin cari yıl ile sınırlılık ilkesi
burada da uygulamada hakim görüştür.
Yararlı olması dileğiyle,
Mustafa Dönmez
Gediz Ticaret ve Sanayi Odası
Yönetim Kurulu Başkanı